1. Khái niệm và các hình thức thừa kế theo pháp luật Việt Nam

Thừa kế là việc chuyển giao tài sản, quyền và nghĩa vụ từ người đã qua đời sang cho người còn sống theo quy định của pháp luật hoặc theo ý chí của người để lại tài sản. Theo Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế được chia thành hai hình thức chính:

• Thừa kế theo di chúc: Căn cứ vào Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo di chúc là việc cá nhân định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời thông qua di chúc. Điều kiện có hiệu lực của di chúc được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự, bao gồm:
  • Người lập di chúc phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, minh mẫn và tự nguyện.
  • Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội.
  • Hình thức di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật (di chúc bằng văn bản có công chứng/chứng thực, di chúc bằng văn bản có người làm chứng, hoặc di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt).
• Thừa kế theo pháp luật: Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật áp dụng khi:
  • Không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ.
  • Người được hưởng thừa kế theo di chúc không còn hoặc từ chối nhận di sản.
  • Nội dung di chúc không xác định rõ phần di sản để lại.
  • Di sản không có người thừa kế.

2. Quy định về hàng thừa kế và phân chia di sản

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được xác định theo thứ tự ưu tiên như sau:

Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha, mẹ, con đẻ, con nuôi hợp pháp của người để lại di sản.

Hàng thừa kế thứ hai: Ông, bà nội, ông, bà ngoại; anh, chị, em ruột của người để lại di sản.

Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột của người để lại di sản.

Việc phân chia di sản được thực hiện theo quy định tại Điều 659 Bộ luật Dân sự 2015:

Nếu có di chúc hợp lệ, di sản sẽ được chia theo nội dung di chúc.

Nếu thừa kế theo pháp luật, di sản sẽ được chia đều cho những người thuộc cùng hàng thừa kế.

Nếu có người thừa kế không đủ điều kiện hưởng thừa kế (bị truất quyền theo Điều 621 Bộ luật Dân sự), phần di sản sẽ được chia cho người thừa kế còn lại.

3. Các tranh chấp thừa kế thường gặp trong thực tiễn

Thực tế cho thấy, tranh chấp về thừa kế diễn ra phổ biến và phức tạp, chủ yếu xuất phát từ các nguyên nhân sau:

3.1. Tranh chấp về hiệu lực của di chúc

Di chúc không hợp lệ do vi phạm quy định về hình thức hoặc nội dung (Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015).

Xuất hiện các tình tiết liên quan đến việc giả mạo chữ ký, làm sai lệch nội dung di chúc.

Tranh cãi về việc người lập di chúc có minh mẫn hay bị ép buộc khi lập di chúc (Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015).

3.2. Tranh chấp giữa các đồng thừa kế

Một số người thừa kế cho rằng mình bị chia phần di sản không công bằng.

Mâu thuẫn về quyền sử dụng đất thừa kế khi một số người đã sinh sống trên đất từ trước.

Các khoản nợ của người để lại di sản chưa được thống nhất trong quá trình phân chia tài sản (Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về nghĩa vụ tài sản do người chết để lại).

3.3. Tranh chấp về quyền thừa kế của con ngoài giá thú, con nuôi

Người con ngoài giá thú phải chứng minh quan hệ huyết thống để được hưởng thừa kế (Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015).

Con nuôi có đầy đủ quyền thừa kế như con ruột nhưng đôi khi bị tranh chấp với con ruột của người để lại di sản (Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015).

Việc xác định di sản của vợ hoặc chồng khi ly hôn trước khi một bên qua đời cũng gây ra nhiều tranh chấp (Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015).

4. Giải pháp pháp lý để giải quyết tranh chấp thừa kế

4.1. Hòa giải và thương lượng

Theo Điều 202 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, các bên nên thương lượng, hòa giải trước khi khởi kiện để tránh mất thời gian và chi phí kiện tụng.

Sử dụng hòa giải viên hoặc nhờ người có uy tín trong gia đình giúp các bên đạt được thỏa thuận.

4.2. Nhờ tòa án giải quyết

Nếu tranh chấp không thể hòa giải, các bên có quyền khởi kiện ra tòa án có thẩm quyền theo Điều 26 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

Trong quá trình xét xử, tòa án có thể yêu cầu giám định chữ ký, xác minh nguồn gốc tài sản và xem xét tính hợp pháp của di chúc.

4.3. Áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền lợi

Yêu cầu công chứng di chúc để tránh tranh chấp về hiệu lực pháp lý (Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015).

Lập hồ sơ thừa kế rõ ràng, minh bạch về tài sản và quyền lợi của từng người thừa kế.

Nhờ luật sư tư vấn để đảm bảo quyền lợi hợp pháp.

5. Kết luận

Thừa kế là một lĩnh vực quan trọng trong pháp luật dân sự, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân, gia đình. Việc hiểu rõ quy định pháp luật và giải quyết tranh chấp một cách hợp lý sẽ giúp hạn chế các xung đột phát sinh, đảm bảo công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Bên cạnh đó, việc lập di chúc minh bạch, công chứng di chúc và tuân thủ quy định về thừa kế sẽ giúp hạn chế tranh chấp, đảm bảo tài sản được phân chia hợp lý và đúng pháp luật.

Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, bài viết không mang ý nghĩa tư vấn. Nếu cần tư vấn, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua email: info@barrso.com